Van điện từ hoạt động dựa trên lực hút từ của coil để kéo lõi từ, từ đó làm van đóng hoặc mở theo thiết kế. Khi cấp điện nhưng van hút yếu, không hút, phát tiếng rè, mở không hết hoặc hoạt động chập chờn, hệ thống rất dễ bị cấp nước yếu, không đóng mở đúng chu kỳ hoặc dừng máy ngoài ý muốn.
Với Van điện từ ODE, tình trạng mất từ hoặc hút yếu khi cấp điện thường liên quan đến sai điện áp, nguồn yếu, coil xuống cấp, giắc điện lỏng, lõi từ kẹt, cặn bẩn, nhiệt độ cao, nước vào coil hoặc điều kiện áp suất không phù hợp. Muốn xử lý đúng, cần kiểm tra cả phần điện và phần cơ, không nên vội kết luận coil hỏng ngay từ đầu.
Mất từ hoặc hút yếu là hiện tượng gì?
Mất từ hoặc hút yếu là tình trạng coil không tạo đủ lực điện từ để kéo lõi từ hoạt động đúng hành trình. Khi đó van có thể không mở, mở chậm, mở không hết hoặc phát ra tiếng rung bất thường.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Cấp điện nhưng van không hoạt động.
- Coil có điện nhưng lõi từ không hút.
- Van phát tiếng rè, ù hoặc rung.
- Van mở chậm hơn bình thường.
- Van mở không hết, nước ra yếu.
- Van lúc mở được, lúc không.
- Van phải gõ nhẹ mới hoạt động.
- Coil nóng nhanh bất thường.
- Van hoạt động tốt lúc mới bật nhưng yếu dần sau một thời gian.
- Đo thấy điện áp tại coil thấp hơn điện áp định mức.
Nếu van hút yếu, cần kiểm tra đồng thời điện áp, coil, giắc điện, lõi từ, cặn bẩn và áp suất hệ thống.
Cấp sai điện áp coil
Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Van điện từ ODE có nhiều loại coil khác nhau như 24VDC, 24VAC, 110VAC, 220VAC hoặc 230VAC tùy model. Nếu cấp sai điện áp, coil có thể hút yếu, không hút hoặc cháy hỏng.
Các lỗi thường gặp:
- Coil 220VAC nhưng cấp 24VDC.
- Coil 24VDC nhưng cấp nguồn AC.
- Coil 24VAC nhưng cấp nguồn DC.
- Coil 110VAC nhưng đấu vào 220VAC.
- Coil 220VAC nhưng nguồn thực tế sụt thấp.
- Thay coil khác điện áp so với hệ thống cũ.
- Đấu nhầm dây sau khi sửa tủ điện.
Trước khi kiểm tra sâu, cần đọc đúng thông tin in trên coil và đo điện áp thực tế tại chân coil khi van đang được cấp điện.
Nguồn điện bị sụt áp
Ngay cả khi chọn đúng điện áp coil, van vẫn có thể hút yếu nếu nguồn cấp bị sụt áp. Điều này thường xảy ra khi dây quá dài, tiết diện dây nhỏ, nhiều thiết bị dùng chung nguồn hoặc nguồn 24VDC không đủ công suất.
Dấu hiệu nguồn sụt áp gồm:
- Van hút yếu khi nhiều van mở cùng lúc.
- Van hoạt động tốt khi thử riêng nhưng lỗi khi lắp vào máy.
- Coil phát tiếng rè.
- Relay đóng nhưng van không mở hết.
- Điện áp đo tại nguồn đủ nhưng đo tại coil lại thấp.
- Van lỗi vào giờ cao điểm sản xuất.
- Máy chạy tải nặng thì van hoạt động chập chờn.
Cần đo điện áp ngay tại đầu coil trong lúc van đang hoạt động, không chỉ đo ở nguồn tủ điện.
Giắc điện hoặc đầu nối bị lỏng
Giắc coil lỏng, oxy hóa hoặc tiếp xúc kém cũng làm lực hút từ không ổn định. Đây là lỗi đơn giản nhưng rất hay gặp trong khu vực ẩm, rung hoặc thường xuyên vệ sinh bằng nước.
Giắc điện lỗi có thể gây:
- Van lúc hút lúc không.
- Chạm nhẹ dây thì van hoạt động.
- Coil phát tiếng rung ngắt quãng.
- Van mất tín hiệu khi máy rung.
- Đầu giắc nóng bất thường.
- Có vết cháy xém ở chân tiếp xúc.
- Chân giắc bị xanh oxy hóa.
- Nước lọt vào đầu nối.
Cần kiểm tra giắc, siết lại đầu cáp, vệ sinh chân tiếp xúc và thay giắc nếu đã lỏng hoặc cháy.
Coil bị ẩm hoặc nước vào giắc
Van lắp trong khu vực rửa, làm mát, nước bắn hoặc độ ẩm cao rất dễ bị nước vào giắc điện. Khi đó coil có thể hút yếu, chập chờn hoặc chập cháy.
Nguyên nhân thường gặp:
- Không lắp gioăng giắc.
- Siết đầu cáp không kín.
- Dây điện hướng lên làm nước chảy vào giắc.
- Không tạo vòng võng chống nước.
- Coil bị nước phun trực tiếp.
- Van đặt ở điểm thấp dễ ngập.
- Hộp nối điện không kín.
- Vệ sinh máy bằng nước áp lực cao phun vào coil.
Khi phát hiện giắc ẩm, cần ngắt điện, làm khô, kiểm tra cách điện và xử lý chống nước trước khi vận hành lại.
Coil bị nóng quá mức
Coil có thể nóng khi làm việc, nhưng nếu nóng quá mức, lực hút có thể giảm và tuổi thọ coil xuống nhanh. Nhiệt độ cao còn làm vật liệu cách điện trong coil lão hóa.
Coil nóng bất thường thường do:
- Cấp sai điện áp.
- Điện áp không ổn định.
- Coil phải giữ điện quá lâu.
- Van đóng mở liên tục.
- Coil đặt gần nguồn nhiệt.
- Thân van có nước nóng truyền nhiệt lên coil.
- Coil bị bọc kín, không thoát nhiệt.
- Lõi từ kẹt làm coil hút không hết hành trình.
- Tần suất đóng mở quá cao.
Nếu coil nóng nhanh kèm tiếng rè, cần kiểm tra ngay lõi từ, điện áp và điều kiện lắp đặt.
Coil đã xuống cấp sau thời gian sử dụng
Sau thời gian dài làm việc, coil có thể suy giảm, cách điện kém hoặc đứt ngầm. Khi đó van hút yếu hoặc không hút dù nguồn cấp vẫn đúng.
Dấu hiệu coil xuống cấp gồm:
- Coil nóng hơn bình thường.
- Van hút yếu dần theo thời gian.
- Van hoạt động tốt lúc nguội, lỗi khi nóng.
- Điện trở coil bất thường.
- Có mùi khét nhẹ.
- Vỏ coil đổi màu.
- Coil bị nứt hoặc biến dạng.
- Van không còn lực hút dù điện áp đủ.
Trường hợp này cần kiểm tra bằng đồng hồ đo điện trở, đo cách điện nếu có điều kiện và thay coil đúng mã nếu coil đã hỏng.
Lõi từ bị kẹt do cặn bẩn
Không phải cứ hút yếu là do coil. Nhiều trường hợp coil vẫn tạo lực từ, nhưng lõi từ bị cặn, rỉ sét, mạt kim loại hoặc bùn nhỏ làm kẹt, khiến người dùng tưởng coil yếu.
Lõi từ kẹt có thể gây:
- Van có tiếng hút nhưng không mở.
- Van mở chậm.
- Van phát tiếng rè.
- Van phải gõ nhẹ mới hoạt động.
- Van lúc được lúc không.
- Lõi từ di chuyển không trơn.
- Tháo ra thấy cặn bám trong ống lõi.
- Van lỗi lặp lại dù đã thay coil.
Khi kiểm tra, cần vệ sinh lõi từ, lò xo, ống lõi và kiểm tra cặn trong thân van.
Mạt kim loại bám vào lõi từ
Lõi từ có tính hút từ nên mạt kim loại nhỏ rất dễ bám vào khu vực này. Trong các hệ thống gia công, máy rửa, máy cắt, máy mài hoặc nước tuần hoàn có mạt, lỗi này càng dễ xảy ra.
Mạt kim loại có thể làm:
- Lõi từ kẹt hành trình.
- Lõi từ không hút hết.
- Van phát tiếng rung.
- Bề mặt lõi bị xước.
- Van đóng mở chậm.
- Coil nóng do lõi không vào đúng vị trí.
- Van rò hoặc mở không hết.
Với môi trường có mạt kim loại, cần lọc tốt trước van và vệ sinh định kỳ.
Màng van hoặc lỗ pilot bị tắc
Ở nhiều dòng van điện từ dạng màng, coil chỉ điều khiển lõi từ và lỗ pilot, còn việc mở dòng chính phụ thuộc vào màng van và chênh áp. Nếu màng van kẹt hoặc lỗ pilot tắc, van có thể không mở dù coil vẫn hút.
Dấu hiệu thường gặp:
- Coil có tiếng hút nhưng nước không qua.
- Van mở rất yếu.
- Van mở chậm sau vài giây.
- Van chỉ mở khi áp lực đầu vào cao.
- Van đóng không kín sau khi ngắt điện.
- Tháo ra thấy màng bám cặn.
- Lỗ nhỏ trên màng bị tắc.
Trường hợp này cần vệ sinh màng, lỗ pilot, lõi từ và kiểm tra chất lượng nước.
Không lắp bộ lọc trước van
Không có bộ lọc trước van là nguyên nhân gián tiếp làm van hút yếu, vì cặn vào trong thân van làm kẹt lõi từ, màng van hoặc lỗ pilot.
Cặn bẩn thường gồm:
- Cát mịn.
- Rỉ sét đường ống.
- Mạt kim loại.
- Băng tan.
- Keo ren.
- Cặn đá vôi.
- Bùn mịn.
- Tạp chất từ bồn chứa.
Bộ lọc trước van giúp bảo vệ phần cơ bên trong, giảm lỗi kẹt lõi, kẹt màng và giảm tình trạng coil phải làm việc nặng do lõi từ không di chuyển đúng.
Áp suất hoặc chênh áp không phù hợp
Một số dòng van điện từ ODE dạng màng gián tiếp cần chênh áp tối thiểu để mở ổn định. Khi chênh áp không đủ, van có thể bị hiểu nhầm là hút yếu, trong khi coil vẫn hoạt động bình thường.
Chênh áp không đủ thường gặp khi:
- Cấp nước từ bồn thấp.
- Áp lực đầu vào yếu.
- Đường ống sau van có áp ngược.
- Hệ thống tuần hoàn kín.
- Áp trước và sau van gần cân bằng.
- Bộ lọc bị tắc làm tụt áp.
- Đường ống quá nhỏ hoặc quá dài.
Dấu hiệu là coil vẫn hút nhưng lưu lượng sau van yếu, van mở không hết hoặc chỉ hoạt động tốt khi tăng áp đầu vào.
Lắp sai chiều dòng chảy
Van điện từ ODE có mũi tên chỉ chiều dòng chảy trên thân. Nếu lắp ngược, áp lực trong van không đúng thiết kế, làm van khó mở, rung hoặc đóng không kín. Người dùng có thể nhầm là van bị mất từ.
Lắp sai chiều có thể gây:
- Coil có điện nhưng van không mở.
- Van mở yếu.
- Van phát tiếng rung.
- Van đóng không kín.
- Màng van bị ép sai hướng.
- Lõi từ hoạt động không ổn định.
- Lưu lượng sau van giảm.
Khi van hút yếu sau khi mới lắp hoặc sau khi bảo trì, cần kiểm tra chiều mũi tên ngay.
Lõi từ hoặc lò xo lắp sai sau khi bảo dưỡng
Sau khi tháo vệ sinh, nếu lắp sai chiều lõi từ, thiếu lò xo, lò xo lệch hoặc gioăng đặt sai vị trí, van có thể hút yếu hoặc không hoạt động đúng.
Lỗi sau bảo dưỡng thường gồm:
- Lắp ngược lõi từ.
- Thiếu lò xo hồi.
- Lò xo bị kẹt lệch.
- Gioăng đặt sai rãnh.
- Màng van lắp lệch.
- Siết nắp van không đều.
- Cặn còn sót lại trong ống lõi.
- Dùng sai phụ kiện thay thế.
Nếu van lỗi ngay sau khi tháo vệ sinh, nên kiểm tra lại thứ tự lắp và đối chiếu đúng model.
Nhiễu điện từ relay, motor hoặc biến tần
Trong nhà xưởng, van điện từ thường lắp gần motor, bơm, biến tần, máy hàn, tủ điều khiển hoặc dây động lực. Nhiễu điện có thể làm tín hiệu cấp coil không ổn định, khiến van hút chập chờn.
Nhiễu điện có thể gây:
- Relay đóng ngắt liên tục.
- Van kêu tạch tạch.
- Coil rung nhẹ.
- Van mở sai thời điểm.
- Tín hiệu PLC không ổn định.
- Cảm biến báo sai làm van đóng mở liên tục.
- Coil nóng do đóng mở nhiều lần.
Cần đi dây điều khiển tách khỏi dây công suất, kiểm tra tiếp địa, dùng relay trung gian và mạch chống nhiễu nếu cần.
Relay hoặc tiếp điểm điều khiển bị mòn
Relay, contactor nhỏ hoặc tiếp điểm trong tủ điều khiển nếu bị mòn, cháy xém hoặc tiếp xúc kém sẽ làm điện cấp cho coil không ổn định.
Dấu hiệu gồm:
- Relay có tiếng kêu nhưng van không hút chắc.
- Van lúc được lúc không.
- Tiếp điểm relay nóng.
- Có vết cháy đen ở chân relay.
- Điện áp trước relay đủ, sau relay thấp.
- Thay relay thì van hoạt động ổn định.
- Lỗi xuất hiện sau thời gian dài vận hành.
Không nên chỉ thay coil nếu tiếp điểm điều khiển đã yếu.
Dây điện quá dài hoặc tiết diện quá nhỏ
Với các van lắp xa tủ điện, dây điện quá dài hoặc quá nhỏ có thể làm sụt áp tại coil. Lỗi này thường gặp ở hệ thống có nhiều van phân bố trên dây chuyền dài.
Cần kiểm tra:
- Chiều dài dây từ tủ đến van.
- Tiết diện dây.
- Dòng tiêu thụ của coil.
- Số van dùng chung một tuyến dây.
- Điểm nối trung gian.
- Điện áp tại coil khi tải đang hoạt động.
- Dây có bị oxy hóa hoặc đứt ngầm không.
Nguồn ở tủ đủ chưa chắc điện áp tại coil đã đủ. Phải đo ngay tại giắc coil khi van đang nhận lệnh.
Tần suất đóng mở quá cao
Nếu van đóng mở liên tục trong thời gian ngắn, coil và cơ cấu bên trong chịu tải lớn. Sau một thời gian, coil nóng, lõi từ mòn, màng van mỏi và lực hút có thể giảm.
Tần suất cao thường gặp trong:
- Hệ thống cấp nước theo cảm biến mức dao động.
- Hệ thống rửa tự động.
- Hệ thống xả nước theo chu kỳ ngắn.
- Hệ thống làm mát theo nhiệt độ cài quá sát.
- Hệ thống định lượng nước nhiều lần.
- Máy kiểm tra, thử kín hoặc rửa sản phẩm liên tục.
Cần cài độ trễ mở, độ trễ đóng, khoảng chênh điều khiển và thời gian nghỉ phù hợp để tránh van bị đóng mở quá dày.
Cảm biến điều khiển dao động
Nhiều trường hợp van hút yếu không phải do van, mà do cảm biến điều khiển cấp tín hiệu không ổn định. Cảm biến mức, cảm biến áp, cảm biến nhiệt hoặc công tắc dòng chảy nếu dao động sẽ làm coil nhận điện ngắt quãng.
Dấu hiệu gồm:
- Van đóng mở liên tục.
- Relay nhảy nhanh.
- Tín hiệu PLC lúc có lúc mất.
- Van kêu liên tục nhưng không mở ổn định.
- Lỗi xảy ra ở một khoảng mức hoặc áp suất nhất định.
- Tăng độ trễ thì lỗi giảm.
Cần kiểm tra cảm biến, vị trí lắp cảm biến, dây tín hiệu và chương trình điều khiển.
Nhiệt từ môi chất truyền lên coil
Nếu van dùng cho nước nóng, hơi nóng hoặc môi chất nhiệt cao, nhiệt từ thân van có thể truyền lên coil. Khi coil vừa tự sinh nhiệt vừa nhận nhiệt từ thân van, lực hút và độ bền điện đều bị ảnh hưởng.
Cần chú ý:
- Nhiệt độ môi chất.
- Van có lắp gần nguồn nhiệt không.
- Coil có bị bọc kín không.
- Có thông thoáng quanh coil không.
- Giắc điện có bị hơi nóng phả vào không.
- Van có phải mở liên tục lâu không.
Với hệ thống nhiệt, nên chọn đúng dòng van và coil phù hợp, đồng thời bố trí van tránh vùng quá nóng nếu có thể.
Cách kiểm tra khi van ODE hút yếu
Khi gặp lỗi hút yếu, nên kiểm tra theo thứ tự để tránh thay sai phụ kiện.
Có thể kiểm tra:
- Đọc đúng điện áp ghi trên coil.
- Đo điện áp tại giắc coil khi đang cấp điện.
- Kiểm tra nguồn AC hay DC có đúng không.
- Kiểm tra giắc điện, đầu cáp và dây nối.
- Kiểm tra relay hoặc ngõ ra PLC.
- Ngắt nước, xả áp và tháo coil nếu cần.
- Kiểm tra lõi từ có di chuyển trơn không.
- Vệ sinh lõi từ, lò xo và ống lõi.
- Kiểm tra màng van và lỗ pilot.
- Kiểm tra bộ lọc trước van.
- Kiểm tra áp suất và chênh áp thực tế.
- Chạy thử nhiều chu kỳ sau khi lắp lại.
Không nên cấp điện lâu để thử khi coil đang rè hoặc lõi từ đang kẹt, vì coil có thể nóng và cháy.
Khi nào nên thay coil?
Không phải mọi lỗi hút yếu đều cần thay coil. Chỉ nên thay coil sau khi đã kiểm tra nguồn điện, giắc, relay, lõi từ và cặn bẩn.
Nên thay coil khi:
- Coil đứt mạch.
- Coil cháy hoặc có mùi khét.
- Vỏ coil nứt, biến dạng.
- Điện trở coil bất thường.
- Coil nóng quá mức dù điện áp đúng.
- Coil hút yếu dù lõi từ sạch và nguồn đủ.
- Coil bị nước vào và cách điện kém.
- Coil hoạt động lúc được lúc không do lỗi bên trong.
- Coil không đúng điện áp hệ thống.
Khi thay, cần chọn đúng điện áp, đúng kiểu coil và đúng model tương thích với van ODE đang dùng.
Cách phòng tránh lỗi mất từ hoặc hút yếu
Để hạn chế van điện từ ODE bị mất từ hoặc hút yếu, cần kiểm soát cả điện, nước và cách lắp đặt.
Nên thực hiện:
- Chọn đúng điện áp coil ngay từ đầu.
- Đo điện áp thực tế tại coil.
- Dùng nguồn đủ công suất.
- Dùng dây điện đủ tiết diện.
- Lắp giắc kín nước.
- Tạo vòng võng chống nước chảy vào giắc.
- Lắp bộ lọc trước van.
- Vệ sinh lõi từ và màng định kỳ.
- Kiểm tra chênh áp tối thiểu.
- Lắp đúng chiều dòng chảy.
- Tránh để coil gần nguồn nhiệt cao.
- Không bọc kín coil gây bí nhiệt.
- Cài độ trễ cho cảm biến điều khiển.
- Chống rung và cố định dây điện.
Làm đúng từ đầu sẽ giảm rất nhiều lỗi chập chờn, đặc biệt trong nhà xưởng có độ ẩm, rung và cặn bẩn.
Thông tin cần cung cấp khi cần tư vấn
Để xác định đúng nguyên nhân van điện từ ODE bị mất từ hoặc hút yếu, người dùng nên chuẩn bị các thông tin sau:
- Model van ODE nếu có.
- Điện áp ghi trên coil.
- Điện áp thực tế đo tại coil.
- Nguồn AC hay DC.
- Van thường đóng hay thường mở.
- Môi chất đi qua van là gì.
- Áp suất đầu vào và đầu ra.
- Van dùng cho nước sạch, nước nóng hay nước có cặn.
- Có lắp bộ lọc trước van không.
- Van đã dùng bao lâu.
- Tần suất đóng mở mỗi ngày.
- Coil có nóng bất thường không.
- Giắc điện có bị ẩm hoặc lỏng không.
- Van có phát tiếng rè không.
- Van có lắp gần motor, bơm hoặc biến tần không.
- Lõi từ và màng van đã từng vệ sinh chưa.
Kết luận
Van điện từ ODE bị mất từ hoặc hút yếu khi cấp điện thường do cấp sai điện áp, nguồn bị sụt áp, giắc điện lỏng, coil ẩm hoặc xuống cấp, relay tiếp xúc kém, dây điện quá dài, lõi từ kẹt, màng van bẩn, lỗ pilot tắc, chênh áp không phù hợp hoặc lắp sai chiều dòng chảy. Khi xử lý, cần kiểm tra từ phần điện đến phần cơ, không nên thay coil ngay khi chưa đo điện áp và vệ sinh lõi từ.
Với các trường hợp coil bị nóng, cháy, nứt, vào nước, sai điện áp hoặc lực hút yếu dù nguồn điện và lõi từ đã kiểm tra ổn, người dùng có thể tham khảo nhóm Cuộn coil để chọn đúng coil ODE thay thế. Khi thay cần đối chiếu đúng điện áp, kiểu coil và model van để tránh lặp lại lỗi hút yếu.
