Van điện từ khi đóng mở có thể phát ra tiếng “tạch” nhẹ do lõi từ chuyển động. Đây là âm thanh bình thường trong quá trình van làm việc. Tuy nhiên, nếu tiếng ồn lớn, rung kéo dài, có tiếng va mạnh trong đường ống hoặc coil kêu rè liên tục thì cần kiểm tra nguyên nhân.
Với Van điện từ ODE, tiếng ồn khi đóng mở có thể đến từ phần điện, phần cơ khí trong van, áp suất đường ống, xung áp, cặn bẩn hoặc cách lắp đặt. Không nên chỉ thay coil ngay, vì nhiều trường hợp tiếng ồn xuất phát từ hệ thống nước chứ không phải bản thân van.
Tiếng ồn nào là bình thường, tiếng ồn nào bất thường?
Khi van điện từ hoạt động, lõi từ được hút hoặc nhả ra nên có thể tạo tiếng đóng mở ngắn. Nếu âm thanh chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc van chuyển trạng thái và không kèm rung mạnh, đây thường là hiện tượng bình thường.
Tiếng ồn cần kiểm tra khi:
- Coil kêu rè liên tục khi cấp điện.
- Van rung mạnh khi mở.
- Đường ống phát tiếng đập lớn khi van đóng.
- Van đóng mở liên tục trong thời gian ngắn.
- Có tiếng lạch cạch trong thân van.
- Van phát tiếng lớn hơn nhiều so với ban đầu.
- Tiếng ồn tăng khi áp suất nước cao.
- Van chỉ kêu khi bơm đang chạy.
- Van kêu sau khi dùng lâu ngày.
- Có tiếng rung kèm lưu lượng nước yếu.
Cần phân biệt tiếng từ coil, tiếng từ thân van và tiếng từ đường ống để xử lý đúng.
Điện áp cấp vào coil không ổn định
Điện áp yếu hoặc dao động là nguyên nhân phổ biến làm coil phát tiếng rè. Khi điện áp không đủ, lực hút từ không ổn định, lõi từ không được kéo dứt khoát và có thể rung liên tục.
Nguyên nhân điện áp không ổn định gồm:
- Dây dẫn quá dài.
- Tiết diện dây nhỏ.
- Bộ nguồn 24VDC yếu.
- Nhiều van dùng chung một nguồn.
- Relay tiếp xúc kém.
- Đầu cốt lỏng.
- Giắc điện bị oxy hóa.
- Điện áp tụt khi bơm hoặc motor lớn khởi động.
- PLC không đủ tải để cấp trực tiếp cho coil.
Cần đo điện áp ngay tại chân coil khi van đang hoạt động. Không nên chỉ đo tại tủ điện, vì điện áp tại van có thể bị sụt trên đường dây.
Cấp sai nguồn AC hoặc DC
Coil ODE có nhiều loại điện áp khác nhau như 24VDC, 24VAC, 110VAC, 220VAC hoặc 230VAC tùy model. Nếu cấp sai loại nguồn, van có thể phát tiếng ồn, rung, nóng hoặc cháy coil.
Các lỗi thường gặp:
- Coil DC nhưng cấp nguồn AC.
- Coil AC nhưng cấp nguồn DC.
- Coil 220VAC nhưng cấp 110VAC.
- Coil 24VDC nhưng nguồn thực tế thấp.
- Giắc có đèn hoặc diode không phù hợp nguồn.
- Đấu sai cực khi dùng giắc có mạch bảo vệ.
Trước khi kiểm tra phần cơ, cần đối chiếu thông tin ghi trên coil với nguồn điện thực tế của tủ điều khiển.
Coil bị lỏng hoặc lắp chưa đúng vị trí
Coil cần được lắp chắc trên ống lõi từ. Nếu coil lỏng, thiếu đai giữ hoặc không nằm đúng vị trí, khi cấp điện có thể phát tiếng rung.
Cần kiểm tra:
- Coil có được lắp hết hành trình không.
- Đai giữ coil có chặt không.
- Coil có bị xoay lỏng không.
- Có thiếu vòng chặn hoặc ê-cu giữ không.
- Vỏ coil có nứt không.
- Coil có bị va vào chi tiết khác không.
- Dây điện có kéo lệch coil không.
Không nên để coil treo lỏng hoặc bị kéo bởi dây điện, vì rung lâu ngày có thể làm hỏng cả coil và giắc điện.
Lõi từ bị cặn bẩn làm rung
Lõi từ là bộ phận chuyển động trong van. Nếu lõi bị cặn, rỉ sét, mạt kim loại hoặc bùn mịn bám vào, coil có thể hút không hết hành trình. Khi đó van dễ phát tiếng rè hoặc rung khi mở.
Cặn bẩn có thể đến từ:
- Nước giếng khoan.
- Đường ống thép bị rỉ.
- Bồn chứa có bùn đáy.
- Mạt cắt sau thi công đường ống.
- Băng tan hoặc keo ren lọt vào van.
- Nước tuần hoàn có cặn.
- Bộ lọc trước van bị bỏ qua hoặc không vệ sinh.
Khi nghi ngờ cặn bẩn, cần ngắt điện, xả áp, tháo van kiểm tra lõi từ, lò xo, màng và lỗ pilot.
Màng van hoặc lỗ pilot bị tắc
Ở các dòng van màng gián tiếp, màng van và lỗ pilot có vai trò quan trọng trong quá trình đóng mở. Nếu lỗ pilot bị tắc một phần, van có thể mở không dứt khoát và tạo tiếng rung.
Dấu hiệu thường gặp:
- Coil có điện nhưng nước ra yếu.
- Van rung khi bắt đầu mở.
- Van mở chậm.
- Van đóng không kín.
- Tiếng ồn tăng sau thời gian dài sử dụng.
- Tháo ra thấy cặn bám quanh màng.
- Bộ lọc trước van nhiều cặn.
Không nên dùng mũi khoan hoặc vật cứng làm rộng lỗ pilot. Chỉ nên vệ sinh nhẹ nhàng để giữ đúng kích thước ban đầu.
Áp suất nước quá cao
Nếu áp suất nước cao hơn khả năng làm việc ổn định của van, van có thể phát tiếng va mạnh khi đóng mở. Áp suất cao cũng làm hiện tượng búa nước rõ hơn, đặc biệt khi van đóng nhanh.
Cần kiểm tra:
- Áp suất đầu vào thực tế.
- Áp suất khi bơm khởi động.
- Áp suất khi đầu ra bị khóa.
- Áp suất cắt của công tắc áp suất.
- Áp suất sau van.
- Dải áp suất cho phép của model.
- Xung áp khi van đóng.
Không nên chọn van chỉ theo kích thước ren. Cần chọn theo áp suất thực tế tại vị trí lắp và điều kiện vận hành của hệ thống.
Chênh áp quá thấp với van gián tiếp
Một số van điện từ ODE hoạt động gián tiếp bằng màng cần có chênh áp tối thiểu. Nếu chênh áp thấp, van có thể không mở hết, tạo rung và tiếng ồn.
Trường hợp này thường gặp khi:
- Dùng bồn nước đặt thấp.
- Áp lực đầu vào yếu.
- Xả nước bằng trọng lực.
- Đầu vào và đầu ra gần bằng áp suất.
- Đường ống quá ngắn.
- Lưu lượng qua van quá nhỏ.
- Van lắp sai vị trí so với bơm hoặc bình tích áp.
Nếu hệ thống áp thấp, cần chọn model phù hợp với chênh áp thấp hoặc van tác động trực tiếp.
Búa nước khi van đóng nhanh
Búa nước là nguyên nhân rất thường gặp làm đường ống phát tiếng “đập” mạnh khi van điện từ đóng. Khi dòng nước đang chảy bị chặn đột ngột, áp lực va đập lan truyền trong đường ống và tạo tiếng ồn lớn.
Búa nước dễ xảy ra khi:
- Đường ống dài.
- Lưu lượng nước lớn.
- Bơm vẫn chạy khi van đóng.
- Van một chiều đóng mạnh.
- Áp suất bơm cao.
- Nhiều van đóng cùng lúc.
- Đường ống không có giá đỡ tốt.
- Không có bình tích áp hoặc thiết bị giảm xung.
Nếu tiếng ồn xuất hiện đúng lúc van đóng và đường ống rung mạnh, cần ưu tiên kiểm tra xung áp của hệ thống.
Đường ống không được cố định chắc
Van điện từ đóng mở nhanh có thể làm đường ống rung. Nếu ống không có giá đỡ, tiếng ồn sẽ lớn hơn nhiều so với bình thường.
Các lỗi lắp đặt thường gặp:
- Ống treo dài không có kẹp.
- Van lắp trên ống mềm không có giá đỡ.
- Hai đầu ống bị kéo lệch.
- Đường ống chạm vào khung máy.
- Ống rung theo máy bơm hoặc máy sản xuất.
- Van quá nặng so với đoạn ống nhỏ.
- Đường ống gần tường hoặc sàn gây cộng hưởng âm.
Cần cố định đường ống trước và sau van, tránh để thân van chịu lực kéo, lực xoắn hoặc rung từ hệ thống.
Van lắp sai chiều dòng chảy
Van điện từ có chiều dòng chảy được ký hiệu bằng mũi tên trên thân van. Nếu lắp ngược chiều, van có thể hoạt động sai, rung, đóng không kín hoặc phát tiếng ồn bất thường.
Khi kiểm tra cần xem:
- Mũi tên trên thân van có đúng chiều nước không.
- Đầu vào và đầu ra có bị đảo không.
- Van có bị lắp sau thiết bị tạo áp ngược không.
- Áp suất phía sau van có cao hơn phía trước không.
- Có nước chảy ngược về van không.
Lắp sai chiều là lỗi đơn giản nhưng có thể gây nhiều biểu hiện giống hỏng van.
Van đóng mở liên tục do tín hiệu điều khiển
Nếu cảm biến, timer, công tắc áp suất hoặc PLC gửi tín hiệu không ổn định, van có thể đóng mở liên tục. Tiếng ồn lúc này không phải do van hỏng mà do lệnh điều khiển bị dao động.
Nguyên nhân có thể gồm:
- Cảm biến mức nước đặt sai vị trí.
- Công tắc áp suất cài ngưỡng quá sát.
- Timer cài chu kỳ quá ngắn.
- Relay bị chập chờn.
- Dây tín hiệu nhiễu.
- PLC điều khiển không có độ trễ.
- Cảm biến bị rung hoặc bám bẩn.
- Nguồn điều khiển dao động.
Cần cài độ trễ mở, trễ đóng hoặc khoảng chênh áp phù hợp để tránh van bật tắt quá nhanh.
Van chọn quá nhỏ so với lưu lượng
Van quá nhỏ làm nước qua van có vận tốc cao, dễ tạo tiếng rít, rung và tụt áp. Điều này thường gặp khi chọn van chỉ theo cỡ ren mà không tính lưu lượng thực tế.
Dấu hiệu van quá nhỏ:
- Nước qua van có tiếng rít.
- Lưu lượng sau van yếu.
- Áp suất tụt mạnh khi van mở.
- Đầu phun hoặc thiết bị phía sau hoạt động không ổn định.
- Van rung khi lưu lượng tăng.
- Bơm phải chạy nhiều hơn.
Cần kiểm tra lưu lượng yêu cầu và hệ số lưu lượng của model van trước khi chọn.
Van chọn quá lớn so với lưu lượng
Van quá lớn cũng có thể gây hoạt động không ổn định trong một số hệ thống, đặc biệt nếu lưu lượng thực tế quá nhỏ so với khả năng của van. Với van màng gián tiếp, lưu lượng nhỏ và chênh áp thấp có thể làm màng không làm việc ổn định.
Dấu hiệu có thể gặp:
- Van mở không đều.
- Van rung nhẹ khi dòng chảy nhỏ.
- Đóng mở không dứt khoát.
- Lưu lượng khó kiểm soát.
- Có tiếng lạch cạch trong thân van.
Vì vậy, chọn van cần theo lưu lượng thực tế, không phải cứ chọn lớn hơn là tốt hơn.
Nước có khí hoặc bọt khí trong đường ống
Khí lẫn trong đường nước có thể làm van rung, tạo tiếng lạ và làm lưu lượng không ổn định. Điều này thường gặp trong hệ thống mới lắp, hệ tuần hoàn, đường hút bơm bị hở hoặc sau khi bảo dưỡng.
Dấu hiệu có khí trong hệ thống:
- Nước ra lúc mạnh lúc yếu.
- Có tiếng lục bục trong đường ống.
- Van rung khi mở.
- Bơm phát tiếng lạ.
- Đồng hồ áp dao động.
- Đầu ra có bọt khí.
Cần xả khí, kiểm tra đường hút bơm, điểm cao của đường ống và các vị trí dễ tích khí.
Van một chiều hoặc bơm gây tiếng ồn kèm theo
Nhiều trường hợp người dùng nghe tiếng ồn tại vị trí van điện từ nhưng nguyên nhân chính lại đến từ bơm hoặc van một chiều. Khi van điện từ đóng, áp suất thay đổi khiến van một chiều đóng mạnh hoặc bơm bị va đập thủy lực.
Cần kiểm tra:
- Van một chiều có đóng êm không.
- Bơm có dừng đúng trình tự không.
- Bình tích áp có hoạt động tốt không.
- Áp suất cắt bơm có quá cao không.
- Đường ống sau bơm có rung không.
- Có nhiều van đóng cùng lúc không.
Nếu tiếng ồn lan theo cả đường ống, cần kiểm tra toàn hệ thống, không chỉ kiểm tra van điện từ.
Môi trường lắp đặt có rung động mạnh
Van lắp gần máy dập, máy nghiền, máy bơm, máy nén khí hoặc thiết bị rung mạnh có thể phát tiếng ồn do rung cơ học. Rung này truyền vào thân van, coil và đường ống.
Cần xử lý bằng cách:
- Di chuyển van ra xa nguồn rung nếu có thể.
- Cố định đường ống chắc chắn.
- Dùng khớp nối mềm phù hợp.
- Không để van treo trên ống mềm.
- Cố định dây điện và giắc coil.
- Tránh để van chạm vào khung máy.
- Kiểm tra đầu nối ren định kỳ.
Nếu không xử lý rung cơ học, van có thể nhanh rò, giắc điện lỏng và coil hoạt động chập chờn.
Cách kiểm tra nguyên nhân tiếng ồn
Khi van điện từ ODE phát tiếng ồn, nên kiểm tra theo thứ tự để tránh thay sai phụ kiện.
Có thể thực hiện:
- Xác định tiếng ồn phát ra khi mở hay khi đóng.
- Nghe tiếng từ coil, thân van hay đường ống.
- Kiểm tra điện áp ghi trên coil.
- Đo điện áp tại coil khi van hoạt động.
- Kiểm tra AC/DC có đúng không.
- Kiểm tra giắc điện và đầu cáp.
- Kiểm tra áp suất trước và sau van.
- Quan sát đường ống có rung không.
- Kiểm tra bộ lọc trước van.
- Tháo vệ sinh lõi từ và màng nếu cần.
- Kiểm tra chiều lắp van.
- Chạy thử nhiều chu kỳ sau khi xử lý.
Nếu tiếng ồn chỉ xuất hiện khi van đóng và đường ống rung mạnh, ưu tiên kiểm tra búa nước. Nếu coil kêu rè liên tục khi cấp điện, ưu tiên kiểm tra điện áp, nguồn AC/DC và lõi từ.
Cách giảm tiếng ồn khi van đóng mở
Tùy nguyên nhân, có thể áp dụng các biện pháp giảm tiếng ồn khác nhau.
Các giải pháp thường dùng gồm:
- Dùng đúng điện áp coil.
- Siết chắc giắc điện và đầu cáp.
- Vệ sinh lõi từ, màng và lỗ pilot.
- Lắp bộ lọc trước van.
- Chọn đúng model theo áp suất và chênh áp.
- Cố định đường ống trước và sau van.
- Giảm xung áp bằng bình tích áp hoặc thiết bị giảm búa nước.
- Cài độ trễ trong chương trình điều khiển.
- Không để nhiều van đóng cùng lúc nếu không cần.
- Chọn van đúng lưu lượng.
- Xả khí trong đường ống.
- Tránh lắp van tại vị trí rung mạnh.
Không nên xử lý bằng cách gõ mạnh vào van hoặc tăng điện áp cho coil vì có thể làm van hỏng nhanh hơn.
Khi nào cần thay phụ kiện?
Nếu đã xử lý điện áp, vệ sinh cặn và kiểm tra áp suất nhưng tiếng ồn vẫn còn, có thể cần thay một số phụ kiện đã xuống cấp.
Nên kiểm tra thay thế khi:
- Lõi từ bị rỗ, xước hoặc mòn.
- Lò xo bị gỉ hoặc biến dạng.
- Màng van bị chai, rách hoặc biến dạng.
- Gioăng không còn đàn hồi.
- Coil bị nóng bất thường.
- Vỏ coil nứt hoặc ngấm nước.
- Giắc điện bị oxy hóa nặng.
- Đế van bị xước do cặn.
- Van đã làm việc lâu trong môi trường khắc nghiệt.
Phụ kiện thay thế cần đúng model, đúng điện áp, đúng vật liệu và đúng kích thước.
Thông tin cần cung cấp khi cần tư vấn
Để xác định đúng nguyên nhân van ODE phát tiếng ồn, người dùng nên cung cấp đầy đủ thông tin vận hành.
Cần có:
- Tiếng ồn xuất hiện khi van mở hay đóng.
- Van dùng cho nước, khí, hơi hay môi chất khác.
- Áp suất đầu vào và đầu ra.
- Van lắp trước hay sau bơm.
- Có bình tích áp không.
- Có van một chiều không.
- Điện áp coil là bao nhiêu.
- Nguồn là AC hay DC.
- Van thường đóng hay thường mở.
- Kích thước đường ống.
- Lưu lượng thực tế.
- Nước có cặn không.
- Van đã dùng bao lâu.
- Có rung động từ máy gần đó không.
- Tiếng ồn phát ra từ coil hay đường ống.
Kết luận
Van điện từ ODE bị phát tiếng ồn khi đóng mở có thể do điện áp yếu, cấp sai AC/DC, coil lỏng, lõi từ kẹt, màng bẩn, lỗ pilot tắc, áp suất sai, chênh áp không phù hợp hoặc búa nước trong đường ống. Cũng cần kiểm tra thêm rung động cơ học, van một chiều, bơm và tín hiệu điều khiển.
Nếu tiếng ồn chủ yếu xuất hiện khi van đóng nhanh trên hệ thống áp lực cao, bơm tăng áp hoặc đường ống dài, người dùng có thể tham khảo nhóm Van áp cao để chọn dòng van phù hợp hơn với điều kiện áp suất nặng. Khi chọn vẫn cần đối chiếu đúng áp suất, lưu lượng, chênh áp, vật liệu gioăng và điện áp coil.
