Máy ép thủy lực thường cần nước cho các hạng mục như làm mát dầu thủy lực qua bộ trao đổi nhiệt, cấp nước cho chiller, làm mát khuôn ép, rửa khuôn, vệ sinh bề mặt hoặc cấp nước phụ trợ theo chu trình máy. Van điện từ được dùng để tự động đóng mở nước theo tín hiệu từ PLC, cảm biến nhiệt độ, cảm biến áp suất, cảm biến mức hoặc timer.
Van điện từ ODE có thể dùng cho hệ thống cấp nước máy ép thủy lực nếu chọn đúng loại theo lưu lượng, áp suất, nhiệt độ, chất lượng nước, vật liệu thân, gioăng, điện áp coil và điều kiện rung động quanh máy. Đây là ứng dụng không nên chọn van theo cỡ ren đơn thuần, vì máy ép thủy lực thường có rung, nhiệt, áp suất thay đổi và yêu cầu làm mát ổn định.
Van điện từ ODE có phù hợp với máy ép thủy lực không?
Van điện từ ODE phù hợp với nhiều đường nước phụ trợ trong hệ thống máy ép thủy lực. Van thường không điều khiển dầu thủy lực trực tiếp, mà dùng cho đường nước làm mát hoặc đường nước phục vụ thiết bị đi kèm.
Van có thể dùng cho:
- Đường nước làm mát dầu thủy lực.
- Đường nước cấp vào bộ trao đổi nhiệt.
- Đường nước cấp cho chiller.
- Đường nước làm mát khuôn ép.
- Đường nước bổ sung bồn tuần hoàn.
- Đường nước rửa khuôn hoặc vệ sinh thiết bị.
- Đường nước điều khiển theo cảm biến nhiệt độ dầu.
- Đường nước đóng mở theo chương trình PLC.
Điểm cần nhớ: nếu môi chất là dầu thủy lực thì phải chọn loại van phù hợp với dầu, không lấy van nước lắp thay thế. Bài này tập trung vào hệ thống cấp nước cho máy ép thủy lực.
Cần xác định van dùng cho vị trí nào
Máy ép thủy lực có nhiều vị trí cần nước, mỗi vị trí lại có yêu cầu khác nhau. Chọn đúng vị trí sẽ giúp xác định đúng loại van.
| Vị trí dùng nước | Tiêu chí cần chú ý |
|---|---|
| Làm mát dầu thủy lực | Lưu lượng ổn định, nhiệt độ nước hồi, chống cặn |
| Cấp nước cho chiller | Áp suất, lưu lượng, điện áp điều khiển |
| Làm mát khuôn ép | Nhiệt độ, cặn bẩn, lưu lượng từng nhánh |
| Bổ sung nước bồn tuần hoàn | Cảm biến mức, chống tràn, van thường đóng |
| Rửa khuôn hoặc vệ sinh | Áp suất, nước bẩn, hóa chất vệ sinh |
| Đường nước theo PLC | Tần suất đóng mở, relay, chống nhiễu |
Không nên dùng một loại van cho toàn bộ hệ thống nếu từng nhánh có áp suất, nhiệt độ và chất lượng nước khác nhau.
Nên chọn van thường đóng hay thường mở?
Với hệ thống cấp nước máy ép thủy lực, van thường đóng được dùng phổ biến hơn. Khi chưa cấp điện, van đóng. Khi máy cần nước làm mát hoặc cần cấp nước theo chu trình, tủ điều khiển cấp điện để van mở.
Van thường đóng phù hợp khi:
- Chỉ cấp nước khi máy ép hoạt động.
- Cấp nước theo cảm biến nhiệt độ dầu.
- Cấp nước theo PLC hoặc timer.
- Ngắt nước khi máy dừng.
- Tránh nước chảy tự do khi mất điện.
- Bổ sung nước theo cảm biến mức.
- Điều khiển từng nhánh làm mát riêng.
Van thường mở chỉ nên cân nhắc nếu hệ thống cần duy trì nước làm mát khi mất điện hoặc khi mất tín hiệu điều khiển. Trường hợp này phải đánh giá theo logic an toàn của máy, vì mở nước liên tục cũng có thể gây tràn, thất thoát hoặc làm sai quy trình vận hành.
Chọn theo lưu lượng làm mát
Lưu lượng nước là tiêu chí rất quan trọng, nhất là với đường nước làm mát dầu thủy lực hoặc khuôn ép. Nếu van quá nhỏ, nước qua không đủ, nhiệt độ dầu tăng, máy dễ báo lỗi hoặc giảm tuổi thọ cụm thủy lực.
Khi chọn lưu lượng cần xác định:
- Lưu lượng nước yêu cầu của bộ trao đổi nhiệt.
- Lưu lượng nước làm mát khuôn.
- Số nhánh mở cùng lúc.
- Áp suất nước đầu vào.
- Áp suất sau van.
- Kích thước đường ống.
- Chiều dài đường ống.
- Mức tụt áp qua van.
- Lưu lượng thực tế của model van.
Không nên chọn van chỉ theo kích thước ren. Hai van cùng cỡ ren nhưng lỗ thông, cấu tạo và lưu lượng thực tế có thể khác nhau.
Chọn theo áp suất nước thực tế
Máy ép thủy lực có thể dùng nước từ mạng cấp nhà máy, bơm tuần hoàn, bơm tăng áp hoặc chiller. Áp suất tại vị trí lắp van cần nằm trong dải làm việc của model ODE được chọn.
Cần kiểm tra:
- Áp suất nước đầu vào.
- Áp suất sau bơm nếu có.
- Áp suất sau van.
- Áp suất khi nhiều nhánh cùng mở.
- Áp suất khi đường nước bị tắc một phần.
- Áp suất khi bơm khởi động.
- Áp suất khi van đóng nhanh.
- Chênh áp thực tế qua van.
Nếu hệ thống có bơm tăng áp hoặc áp suất thay đổi mạnh, cần chọn van có dải áp suất phù hợp hơn, không chọn theo cảm tính.
Kiểm tra chênh áp tối thiểu
Một số dòng van điện từ ODE dạng màng gián tiếp cần có chênh áp tối thiểu để mở ổn định. Nếu hệ thống áp thấp, tuần hoàn kín hoặc áp suất hai phía gần cân bằng, van có thể mở không hết.
Dấu hiệu chênh áp không đủ gồm:
- Coil có điện nhưng nước ra yếu.
- Van mở chậm.
- Van rung khi mở.
- Lưu lượng làm mát không ổn định.
- Van chỉ hoạt động tốt khi bơm chạy mạnh.
- Nhiệt độ dầu vẫn tăng dù van đã mở.
- Đường nước sau van không đủ lưu lượng.
Nếu hệ thống cấp nước bằng bồn thấp hoặc bơm nhỏ, nên chọn dòng van phù hợp với chênh áp thấp.
Chọn theo nhiệt độ nước và nhiệt độ dầu
Nước cấp vào hệ thống có thể không nóng, nhưng nước hồi từ bộ trao đổi nhiệt dầu hoặc khuôn ép có thể tăng nhiệt rõ rệt. Nếu van lắp trên đường nước hồi, nhiệt độ thân van, màng và gioăng sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Cần xác định:
- Nhiệt độ nước cấp.
- Nhiệt độ nước hồi.
- Nhiệt độ dầu thủy lực khi máy chạy lâu.
- Van lắp trên đường cấp hay đường hồi.
- Van có gần cụm dầu nóng không.
- Coil có gần motor, bơm hoặc bộ nguồn nhiệt không.
- Máy chạy bao nhiêu giờ mỗi ca.
- Nhiệt độ cao nhất khi máy ép tải nặng.
Nếu nước hồi nóng hoặc van lắp gần vùng nhiệt cao, cần chọn vật liệu gioăng và model van phù hợp hơn.
Chọn thân đồng hay thân inox?
Vật liệu thân van cần phù hợp với nước làm mát và môi trường quanh máy ép. Khu vực máy ép thủy lực thường có dầu, nhiệt, rung, nước làm mát và đôi khi có hóa chất vệ sinh.
Van điện từ ODE thân đồng
Thân đồng có thể dùng cho nước sạch, nước máy hoặc nước tuần hoàn tương đối sạch, không có hóa chất ăn mòn mạnh.
Có thể chọn thân đồng khi:
- Nước làm mát tương đối sạch.
- Không có hóa chất đặc biệt.
- Áp suất và nhiệt độ nằm trong giới hạn model.
- Vị trí lắp không quá ẩm.
- Van không bị dầu, nước bẩn hoặc hóa chất bắn trực tiếp.
- Cần tối ưu chi phí đầu tư.
Van điện từ ODE thân inox
Thân inox nên được cân nhắc nếu hệ thống dùng nước tuần hoàn, môi trường ẩm, có dầu bắn, có phụ gia chống cáu cặn hoặc cần độ bền chống oxy hóa tốt hơn.
Nên chọn inox khi:
- Nước có phụ gia xử lý.
- Nước tuần hoàn dùng lâu ngày.
- Khu vực lắp van thường xuyên ẩm.
- Van gần cụm làm mát dầu.
- Có nước nóng hồi về.
- Có hóa chất vệ sinh máy.
- Cần bề mặt dễ vệ sinh và chống oxy hóa tốt hơn.
Dù chọn thân inox, vẫn phải kiểm tra vật liệu gioăng và màng van theo môi chất thực tế.
Chọn gioăng theo nước, nhiệt và phụ gia
Gioăng và màng van là bộ phận tạo độ kín. Nếu nước làm mát có phụ gia chống rỉ, chất chống cáu cặn, glycol hoặc nhiệt độ cao, gioăng không phù hợp có thể nhanh chai, trương hoặc rò.
Một số vật liệu gioăng thường gặp:
| Vật liệu gioăng | Đặc điểm tham khảo |
|---|---|
| NBR | Phù hợp với nước sạch và môi chất thông thường |
| EPDM | Phù hợp với nước, nước nóng nhẹ và nhiều ứng dụng cấp nước |
| FKM/Viton | Chịu nhiệt, dầu nhẹ và một số hóa chất tốt hơn |
| PTFE | Chịu nhiệt và chống nhiều loại hóa chất tốt |
Nếu nước làm mát có phụ gia hoặc có khả năng lẫn dầu, cần kiểm tra tương thích vật liệu trước khi chọn van.
Cần lắp bộ lọc trước van
Nước làm mát máy ép thủy lực có thể chứa cặn rỉ, cát mịn, mạt kim loại, cặn khoáng hoặc tạp chất từ bồn tuần hoàn. Những tạp chất này dễ làm van điện từ kẹt hoặc đóng không kín.
Bộ lọc trước van giúp:
- Giữ cặn trước khi vào thân van.
- Hạn chế kẹt lõi từ.
- Giảm nguy cơ tắc lỗ pilot.
- Bảo vệ màng van.
- Giúp van đóng kín hơn.
- Bảo vệ bộ trao đổi nhiệt.
- Bảo vệ cảm biến lưu lượng nếu có.
- Giảm tắc đường nước nhỏ trong khuôn.
Cụm lắp đặt tham khảo:
Nguồn nước hoặc chiller → van khóa tay → bộ lọc → van điện từ ODE → cảm biến lưu lượng nếu cần → bộ trao đổi nhiệt hoặc khuôn ép
Bộ lọc cần đặt ở vị trí dễ tháo vệ sinh, không nên lắp ở nơi quá sâu trong máy.
Chú ý rung động từ máy ép thủy lực
Máy ép thủy lực có bơm dầu, motor, cụm van thủy lực, xy lanh và khung máy chịu lực lớn. Rung động có thể truyền sang đường nước, làm ảnh hưởng đến van điện từ nếu bố trí không chắc chắn.
Rung động có thể gây:
- Lỏng đầu nối ren.
- Rò nước tại mối nối.
- Giắc coil tiếp xúc kém.
- Dây điện bị mỏi.
- Coil phát tiếng rung.
- Thân van bị kéo lệch.
- Màng van nhanh xuống cấp.
- Van đóng mở chập chờn.
Khi lắp van, nên có giá đỡ đường ống, cố định dây điện và tránh để van treo trên ống mềm không có điểm đỡ.
Chú ý xung áp khi van đóng nhanh
Nếu đường nước làm mát dùng bơm hoặc nhiều nhánh đóng mở theo chu kỳ, van điện từ đóng nhanh có thể tạo xung áp. Xung áp làm đường ống rung, gây tiếng đập và làm màng van nhanh hỏng hơn.
Dấu hiệu có xung áp gồm:
- Đường ống phát tiếng đập khi van đóng.
- Đồng hồ áp dao động mạnh.
- Đầu nối thường xuyên rò.
- Van một chiều đóng mạnh.
- Màng van nhanh rách.
- Cảm biến lưu lượng báo chập chờn.
- Bơm nước phát tiếng lạ.
Nếu có hiện tượng này, cần kiểm tra áp suất bơm, bình tích áp, van một chiều, tốc độ dòng chảy và trình tự đóng mở van.
Không dùng van điện từ để điều chỉnh lưu lượng
Van điện từ thông thường chủ yếu làm việc ở hai trạng thái đóng hoàn toàn hoặc mở hoàn toàn. Không nên dùng van bằng cách mở hé để chỉnh lượng nước làm mát máy ép thủy lực.
Nếu cần điều chỉnh lưu lượng, nên dùng thêm:
- Van điều chỉnh lưu lượng.
- Van kim.
- Van cân bằng.
- Van giảm áp.
- Đồng hồ áp suất.
- Đồng hồ lưu lượng.
- Cảm biến lưu lượng.
- Biến tần cho bơm nếu cần.
Van điện từ nên đảm nhiệm nhiệm vụ đóng mở tự động. Lưu lượng nên được điều chỉnh bằng thiết bị chuyên dụng.
Chọn điện áp coil theo tủ điều khiển
Van điện từ ODE có nhiều lựa chọn điện áp coil như 24VDC, 24VAC, 110VAC, 220VAC hoặc 230VAC tùy model. Máy ép thủy lực thường điều khiển bằng PLC, relay, timer hoặc bộ điều khiển nhiệt.
Cần kiểm tra:
- Điện áp ghi trên coil.
- Nguồn là AC hay DC.
- Công suất coil.
- Ngõ ra PLC có đủ tải không.
- Có cần relay trung gian không.
- Khoảng cách từ tủ đến van.
- Dây dẫn có bị sụt áp không.
- Có nhiễu từ motor bơm thủy lực không.
- Có cần chống xung cho coil không.
Không nên đấu coil trực tiếp vào cảm biến hoặc PLC nếu ngõ ra không đủ dòng tải.
Bảo vệ coil khỏi dầu, nước và nhiệt
Khu vực máy ép thủy lực thường có dầu, hơi nóng từ cụm thủy lực, nước làm mát và rung. Coil cần được bảo vệ tốt để tránh lỗi chập chờn.
Khi lắp đặt cần:
- Không để dầu thủy lực bắn trực tiếp vào coil.
- Không để nước xịt vào giắc điện.
- Lắp đầy đủ gioăng giắc.
- Siết kín đầu cáp.
- Hướng dây điện xuống dưới.
- Cố định dây chống rung.
- Không đặt coil sát motor hoặc cụm dầu nóng.
- Không bọc kín coil gây bí nhiệt.
- Đặt hộp nối điện ở vị trí khô hơn.
- Vệ sinh bụi dầu bám quanh coil định kỳ.
Coil bị dầu, nước và bụi bám lâu ngày có thể làm giắc điện oxy hóa, tiếp xúc kém và van hoạt động không ổn định.
Cần liên động với nhiệt độ dầu hoặc cảm biến lưu lượng
Nếu van dùng để cấp nước làm mát dầu thủy lực, chỉ cấp điện cho van chưa đủ để bảo vệ máy. Cần xác nhận rằng nước thực sự đang chảy và nhiệt độ dầu có giảm.
Nên cân nhắc:
- Cảm biến nhiệt độ dầu.
- Cảm biến lưu lượng nước.
- Công tắc áp suất nước.
- Cảnh báo thiếu nước làm mát.
- Cảnh báo nhiệt độ dầu cao.
- Liên động dừng máy khi thiếu nước nghiêm trọng.
- Cho nước chạy trước khi máy tải nặng.
- Duy trì nước thêm một thời gian sau khi máy dừng nếu cần.
Với máy ép làm việc tải nặng, hệ thống làm mát ổn định giúp bảo vệ dầu, phớt, bơm và cụm van thủy lực.
Vị trí lắp đặt phù hợp
Van nên lắp ở vị trí dễ quan sát, dễ tháo coil, dễ vệ sinh lọc và tránh khu vực dầu nóng hoặc rung mạnh. Không nên lắp van quá sát cụm bơm thủy lực nếu rung lớn.
Một cụm lắp đặt tham khảo:
Nguồn nước hoặc chiller → van khóa tay → bộ lọc → van điện từ ODE → van điều chỉnh lưu lượng nếu cần → bộ trao đổi nhiệt dầu hoặc khuôn ép
Khi lắp cần chú ý:
- Lắp đúng chiều mũi tên trên thân van.
- Có van khóa trước và sau.
- Có bộ lọc trước van.
- Có giá đỡ đường ống.
- Không để ống mềm treo trọng lượng van.
- Không để thân van chịu lực kéo lệch.
- Không dùng coil làm tay vặn.
- Chừa khoảng trống tháo coil.
- Tránh vị trí dầu, nước hoặc nhiệt phả trực tiếp.
- Dây điện đi gọn, chống rung và chống nước.
Bảo dưỡng van trong hệ thống máy ép thủy lực
Van điện từ dùng trong hệ thống cấp nước máy ép thủy lực cần được kiểm tra định kỳ, đặc biệt nếu máy chạy nhiều ca hoặc nước tuần hoàn có cặn.
Các công việc nên thực hiện gồm:
- Vệ sinh bộ lọc trước van.
- Kiểm tra lưu lượng nước làm mát.
- Kiểm tra nhiệt độ dầu thủy lực.
- Kiểm tra nhiệt độ nước hồi.
- Kiểm tra rò nước tại đầu nối.
- Kiểm tra giắc điện và dây dẫn.
- Đo điện áp cấp cho coil.
- Kiểm tra coil có nóng bất thường không.
- Vệ sinh lõi từ nếu van mở chậm.
- Kiểm tra màng và gioăng nếu van rò.
- Kiểm tra cảm biến lưu lượng nếu có.
- Kiểm tra tiếng đập đường ống khi van đóng.
Nếu van mở nhưng nhiệt độ dầu vẫn cao, cần kiểm tra cả bơm nước, chiller, bộ trao đổi nhiệt, bộ lọc và đường nước, không chỉ kiểm tra van.
Những sai lầm thường gặp khi chọn van
Một số lỗi lựa chọn và lắp đặt có thể khiến van nhanh hỏng hoặc hệ thống làm mát máy ép thủy lực hoạt động kém ổn định.
Cần tránh:
- Chọn van chỉ theo kích thước ren.
- Không kiểm tra lưu lượng làm mát.
- Không kiểm tra áp suất thực tế.
- Bỏ qua chênh áp tối thiểu.
- Không lắp bộ lọc trước van.
- Để coil gần cụm dầu nóng.
- Để dầu hoặc nước bắn vào giắc coil.
- Không cố định đường ống chống rung.
- Cấp sai điện áp coil.
- Dùng van điện từ để chỉnh lưu lượng.
- Không kiểm tra nước có phụ gia hay không.
- Không có cảnh báo thiếu nước làm mát.
Thông tin cần cung cấp khi chọn van ODE
Để chọn đúng van điện từ ODE cho hệ thống cấp nước máy ép thủy lực, người mua nên chuẩn bị các thông tin sau:
- Van dùng cho làm mát dầu, làm mát khuôn hay cấp nước phụ trợ.
- Nước sạch hay nước tuần hoàn.
- Nước có phụ gia, glycol hoặc hóa chất không.
- Nhiệt độ nước cấp và nước hồi.
- Áp suất nước đầu vào.
- Áp suất sau van.
- Lưu lượng yêu cầu.
- Kích thước đường ống.
- Van thường đóng hay thường mở.
- Điện áp coil.
- Nguồn AC hay DC.
- Tần suất đóng mở.
- Máy có rung mạnh không.
- Van lắp gần cụm dầu nóng không.
- Cần thân đồng hay inox.
- Có yêu cầu cảnh báo thiếu nước không.
Kết luận
Van điện từ ODE dùng cho hệ thống cấp nước máy ép thủy lực cần chọn theo loại nước, lưu lượng làm mát, áp suất, chênh áp, nhiệt độ nước, vật liệu thân, gioăng, điện áp coil và điều kiện rung nhiệt quanh máy. Với đường nước làm mát dầu hoặc khuôn ép, nên lắp bộ lọc trước van, bố trí van ở nơi dễ bảo dưỡng và có phương án kiểm soát lưu lượng nước thực tế.
Với hệ thống máy ép thủy lực có bơm cấp nước, chiller, áp suất thay đổi hoặc nguy cơ xung áp khi van đóng mở, người dùng có thể tham khảo nhóm Van áp cao để chọn dòng van ODE phù hợp hơn với điều kiện làm việc. Khi chọn vẫn cần đối chiếu đúng áp suất, lưu lượng, nhiệt độ, vật liệu gioăng và điện áp coil.
