Tuyến ống có nhiều điểm co, cút thường làm dòng nước, khí hoặc hơi bị đổi hướng liên tục. Điều này có thể gây tụt áp, dòng chảy rối, rung đường ống, xung áp và làm van điện từ hoạt động kém ổn định nếu bố trí không đúng vị trí.
Van điện từ ODE có thể lắp trên tuyến ống có nhiều co, cút, nhưng cần chọn vị trí hợp lý, kiểm tra lưu lượng, áp suất, chênh áp, hướng dòng chảy, bộ lọc và điểm đỡ đường ống. Không nên lắp van ngay sát co, cút nếu vẫn còn không gian bố trí tốt hơn.
Vì sao tuyến ống nhiều co, cút cần chú ý khi lắp van điện từ?
Co, cút, tê, thu phóng hoặc đoạn ống đổi hướng làm dòng chảy không còn ổn định như đường ống thẳng. Khi dòng chảy đi vào van trong trạng thái xoáy hoặc áp suất dao động, van có thể đóng mở không êm.
Các vấn đề thường gặp gồm:
- Lưu lượng qua van không ổn định.
- Áp suất trước và sau van dao động.
- Van mở không hết trong một số thời điểm.
- Van đóng gây tiếng đập trong đường ống.
- Đường ống rung khi van đóng mở.
- Màng van nhanh xuống cấp hơn.
- Cặn dễ đọng tại các điểm đổi hướng.
- Bộ lọc nhanh bẩn hơn nếu đường ống có cặn.
- Van bị kéo lệch do ống không thẳng hàng.
Vì vậy, với tuyến ống nhiều co, cút, vị trí lắp van quan trọng không kém việc chọn đúng model van.
Không nên lắp van sát ngay sau co, cút
Khi dòng chảy vừa đi qua co hoặc cút, dòng nước thường bị xoáy, lệch tâm và chưa ổn định. Nếu lắp van điện từ ngay sau đó, dòng chảy đi vào thân van không đều, dễ làm van rung hoặc gây tụt áp bất thường.
Nên tránh lắp van tại:
- Ngay sau cút 90 độ.
- Ngay trước cút đổi hướng gấp.
- Sát sau tê chia nhánh.
- Sát sau đoạn thu phóng đột ngột.
- Sát đầu ra của bơm.
- Sát sau van một chiều.
- Tại đoạn ống rung mạnh.
- Tại điểm thấp dễ tích cặn.
Nếu không gian cho phép, nên chừa một đoạn ống thẳng trước và sau van để dòng chảy ổn định hơn.
Nên có đoạn ống thẳng trước và sau van
Đoạn ống thẳng giúp dòng chảy ổn định trước khi vào van và giảm nhiễu dòng sau khi ra khỏi van. Điều này đặc biệt hữu ích với các dòng van màng gián tiếp, vì van cần chênh áp và dòng chảy tương đối ổn định để hoạt động tốt.
Bố trí nên ưu tiên:
- Có đoạn ống thẳng trước van.
- Có đoạn ống thẳng sau van.
- Tránh đặt van giữa hai cút sát nhau.
- Tránh đặt van ngay tại điểm chuyển hướng.
- Tránh đặt van tại nơi dòng chảy bị xoáy mạnh.
- Có đủ không gian tháo coil và nắp van.
- Có vị trí lắp bộ lọc trước van.
Không phải hệ thống nào cũng có đủ không gian lý tưởng, nhưng nguyên tắc là càng tránh lắp sát co, cút càng tốt.
Bố trí bộ lọc trước van
Tuyến ống nhiều co, cút thường dễ giữ lại rỉ sét, cát, mạt kim loại, băng tan hoặc cặn trong quá trình thi công. Khi dòng chảy đổi hướng, cặn có thể bị cuốn lên và đi vào van.
Bộ lọc trước van giúp:
- Giữ cặn trước khi vào thân van.
- Hạn chế kẹt lõi từ.
- Giảm nguy cơ tắc lỗ pilot.
- Bảo vệ màng van.
- Giúp van đóng kín hơn.
- Hạn chế rò nước sau khi van đóng.
- Bảo vệ thiết bị phía sau van.
- Giảm lỗi vận hành sau khi sửa đường ống.
Cụm lắp đặt tham khảo:
Nguồn nước → van khóa tay → bộ lọc → đoạn ống thẳng nếu có → van điện từ ODE → thiết bị sử dụng
Nếu không thể bố trí đoạn ống thẳng dài, ít nhất vẫn nên có bộ lọc trước van và vị trí tháo lọc thuận tiện.
Chọn vị trí ít rung và dễ cố định đường ống
Nhiều co, cút làm đường ống dễ rung hơn, nhất là khi có bơm, van một chiều, đầu phun hoặc thiết bị đóng mở nhanh. Nếu van lắp trên đoạn ống rung, phần ren, gioăng, coil và giắc điện đều bị ảnh hưởng.
Cần chú ý:
- Có giá đỡ đường ống trước và sau van.
- Không để van treo trên đoạn ống mềm.
- Không dùng van để kéo hai đoạn ống lệch nhau.
- Không để thân van chịu lực xoắn.
- Không để co, cút truyền rung trực tiếp vào van.
- Cố định dây điện chống rung.
- Không để giắc coil bị kéo lệch.
- Tránh vị trí gần bơm nếu rung mạnh.
Van điện từ nên được lắp trên đoạn ống ổn định, không phải đoạn ống đang chịu lực hoặc rung nhiều nhất.
Lắp đúng chiều dòng chảy
Van điện từ ODE có mũi tên chỉ chiều dòng chảy trên thân van. Với tuyến ống nhiều co, cút, người lắp rất dễ nhầm chiều vì đường ống đổi hướng liên tục.
Cần kiểm tra:
- Mũi tên trên thân van đúng chiều dòng chảy.
- Đầu vào và đầu ra không bị đảo.
- Không có dòng chảy ngược từ nhánh khác.
- Có van một chiều nếu có nguy cơ hồi lưu.
- Áp suất sau van không cao hơn trước van trong trạng thái vận hành.
- Van không bị lắp ngược sau khi sửa đường ống.
Lắp sai chiều có thể làm van không mở, đóng không kín, rung hoặc nhanh hỏng màng.
Kiểm tra áp suất trước và sau van
Mỗi điểm co, cút đều có thể tạo tổn thất áp suất. Nếu tuyến ống có quá nhiều điểm đổi hướng, áp suất tại vị trí van có thể thấp hơn nhiều so với áp suất tại nguồn.
Cần kiểm tra:
- Áp suất tại nguồn cấp.
- Áp suất ngay trước van.
- Áp suất sau van.
- Áp suất khi nhiều nhánh mở cùng lúc.
- Áp suất khi đầu ra bị khóa.
- Áp suất khi bơm khởi động.
- Chênh áp thực tế qua van.
- Tụt áp qua bộ lọc và các co, cút.
Không nên lấy áp suất tại bơm hoặc tủ bơm làm căn cứ duy nhất. Cần kiểm tra áp suất tại đúng vị trí lắp van.
Chú ý chênh áp tối thiểu
Một số dòng van điện từ ODE dạng màng gián tiếp cần có chênh áp tối thiểu để mở ổn định. Nếu tuyến ống nhiều co, cút làm tụt áp quá lớn, van có thể mở không hết hoặc hoạt động chập chờn.
Dấu hiệu chênh áp không đủ gồm:
- Coil có điện nhưng nước ra yếu.
- Van mở chậm.
- Van rung khi mở.
- Lưu lượng sau van không ổn định.
- Van chỉ hoạt động tốt khi bơm chạy mạnh.
- Van không mở khi nhiều nhánh cùng sử dụng.
- Thiết bị phía sau thiếu nước hoặc khí.
Nếu hệ thống áp thấp, đường ống dài và nhiều co, cút, cần chọn dòng van phù hợp với chênh áp thấp hoặc xem lại cách bố trí đường ống.
Tính lại lưu lượng thực tế qua van
Co, cút làm tăng tổn thất đường ống. Nếu chỉ chọn van theo kích thước ren, hệ thống có thể thiếu lưu lượng sau khi lắp thực tế.
Khi chọn van cần xác định:
- Lưu lượng yêu cầu của thiết bị phía sau.
- Chiều dài tuyến ống.
- Số lượng co, cút, tê trên tuyến.
- Đường kính ống.
- Áp suất đầu vào thực tế.
- Mức tụt áp qua van.
- Mức tụt áp qua bộ lọc.
- Số nhánh mở cùng lúc.
- Lưu lượng thực tế của model van ODE.
Nếu lưu lượng lớn nhưng tuyến ống quá nhiều co, cút, nên xem xét tăng kích thước ống, giảm số điểm đổi hướng hoặc chọn van có lưu lượng phù hợp hơn.
Chú ý xung áp khi van đóng nhanh
Trên tuyến ống nhiều co, cút, khi van điện từ đóng nhanh, dòng nước bị dừng đột ngột và áp lực va đập có thể phản hồi qua nhiều điểm đổi hướng. Hiện tượng búa nước có thể rõ hơn nếu hệ thống có bơm hoặc đường ống dài.
Xung áp có thể gây:
- Tiếng đập trong đường ống.
- Rung tại các điểm co, cút.
- Rò nước tại mối nối ren.
- Lỏng giá đỡ ống.
- Màng van nhanh hỏng.
- Van một chiều đóng mạnh.
- Đồng hồ áp dao động.
- Coil hoặc thân van rung khi đóng mở.
Nếu có tiếng đập sau mỗi lần van đóng, cần xử lý xung áp thay vì chỉ thay van.
Cách giảm xung áp trên tuyến ống nhiều co, cút
Tùy hệ thống, có thể áp dụng một số biện pháp để giảm xung áp và giúp van làm việc ổn định hơn.
Các giải pháp thường dùng gồm:
- Lắp bình tích áp hoặc thiết bị giảm búa nước.
- Giảm áp suất bơm nếu đang quá cao.
- Kiểm tra van một chiều sau bơm.
- Không cho nhiều van đóng cùng lúc nếu không cần.
- Cài trình tự đóng mở theo từng nhánh.
- Cố định chắc các đoạn ống gần co, cút.
- Tăng đường kính ống nếu vận tốc dòng quá cao.
- Tránh lắp van ngay trước đoạn cút gấp.
- Chọn van phù hợp với áp suất thực tế.
Với hệ thống áp lực lớn, nên kiểm tra toàn tuyến, vì lỗi thường không nằm riêng ở van điện từ.
Tránh đặt van tại điểm thấp dễ đọng cặn
Tuyến ống nhiều co, cút thường có điểm thấp, điểm gấp khúc hoặc đoạn ống chết dễ tích cặn. Nếu lắp van tại các vị trí này, cặn sẽ dễ đi vào màng van và lõi từ.
Không nên đặt van tại:
- Điểm thấp cuối tuyến.
- Đoạn ống thường đọng bùn.
- Sau đoạn ống chết.
- Gần vị trí xả cặn chưa được lọc.
- Sau co, cút nơi cặn hay lắng.
- Vị trí khó tháo vệ sinh.
- Điểm thường có rỉ sét bong ra.
Nếu bắt buộc lắp tại khu vực có cặn, cần có bộ lọc trước van và lịch vệ sinh rõ ràng.
Chú ý khí tích tụ tại điểm cao
Nếu tuyến ống có nhiều điểm cao thấp, khí có thể tích tụ tại một số đoạn. Khí trong đường ống làm dòng chảy không ổn định, áp suất dao động và có thể khiến van hoạt động không đều.
Dấu hiệu có khí trong đường ống:
- Nước ra lúc mạnh lúc yếu.
- Có tiếng lục bục trong ống.
- Van rung khi mở.
- Đồng hồ áp dao động.
- Đầu ra có bọt khí.
- Bơm phát tiếng lạ.
- Van mở nhưng lưu lượng không ổn định.
Với tuyến ống có điểm cao, cần bố trí xả khí phù hợp, nhất là trong hệ thống nước tuần hoàn hoặc sau khi bảo dưỡng.
Không đặt van tại vị trí khó bảo trì
Van điện từ cần có không gian để tháo coil, giắc điện, nắp van và bộ lọc. Trên tuyến ống nhiều co, cút, nhiều người tận dụng khoảng trống hẹp để lắp van, nhưng khi cần bảo dưỡng lại rất khó thao tác.
Vị trí lắp nên bảo đảm:
- Dễ nhìn thấy chiều mũi tên.
- Dễ tháo giắc điện.
- Dễ tháo coil.
- Dễ mở nắp van nếu cần.
- Dễ vệ sinh bộ lọc.
- Có van khóa trước và sau.
- Có điểm xả áp an toàn.
- Không nằm sát tường hoặc khung máy.
- Không bị co, cút che kín phần thao tác.
Lắp dễ bảo trì sẽ giảm thời gian dừng máy khi van bị cặn hoặc cần thay phụ kiện.
Chọn thân van theo môi trường lắp đặt
Nếu tuyến ống có nhiều co, cút trong khu vực ẩm, ngoài trời, gần hóa chất hoặc nước tuần hoàn, vật liệu thân van cần được chọn kỹ.
Van điện từ ODE thân đồng
Thân đồng có thể dùng cho nước sạch, khí hoặc môi chất thông thường, môi trường lắp đặt tương đối khô và không có hóa chất ăn mòn mạnh.
Phù hợp khi:
- Nước tương đối sạch.
- Áp suất và nhiệt độ nằm trong giới hạn model.
- Môi trường không quá ẩm.
- Van không bị nước hoặc hóa chất bắn trực tiếp.
- Cần tối ưu chi phí.
Van điện từ ODE thân inox
Thân inox nên cân nhắc nếu môi trường ẩm, nước có phụ gia, khu vực thường xuyên vệ sinh hoặc cần chống oxy hóa tốt hơn.
Phù hợp khi:
- Tuyến ống nằm trong khu vực ẩm.
- Có nước tuần hoàn hoặc nước xử lý.
- Có hóa chất nhẹ trong môi trường.
- Van cần vệ sinh thường xuyên.
- Cần chống oxy hóa tốt hơn.
- Hệ thống yêu cầu độ bền vật liệu cao hơn.
Dù chọn thân inox, vẫn phải kiểm tra gioăng và màng van theo môi chất thực tế.
Chọn gioăng theo môi chất
Tuyến ống có nhiều co, cút không chỉ cần bố trí đúng mà còn phải chọn gioăng phù hợp. Nếu môi chất là nước nóng, hơi, khí, hóa chất hoặc nước có phụ gia, gioăng sai vật liệu có thể làm van rò sau thời gian vận hành.
Một số vật liệu gioăng thường gặp:
| Vật liệu gioăng | Đặc điểm tham khảo |
|---|---|
| NBR | Phù hợp với nước sạch và môi chất thông thường |
| EPDM | Phù hợp với nước, nước nóng nhẹ và nhiều ứng dụng cấp nước |
| FKM/Viton | Chịu nhiệt, dầu nhẹ và một số hóa chất tốt hơn |
| PTFE | Chịu nhiệt và chống nhiều loại hóa chất tốt |
Cần chọn theo môi chất, nhiệt độ, áp suất và tần suất đóng mở, không chọn theo thói quen.
Chọn điện áp coil và bảo vệ phần điện
Tuyến ống nhiều co, cút thường đi quanh máy, bơm, khung thép hoặc khu vực rung. Phần điện của van cần được bảo vệ để tránh chập chờn.
Cần chú ý:
- Chọn đúng điện áp coil.
- Phân biệt AC và DC.
- Lắp đủ gioăng giắc điện.
- Siết kín đầu cáp.
- Hướng dây điện xuống dưới.
- Cố định dây chống rung.
- Không để dây bị kéo căng theo đường ống.
- Không đặt coil sát nguồn nhiệt.
- Không để nước chảy theo dây vào giắc.
- Dùng relay trung gian nếu ngõ ra điều khiển không đủ tải.
Nếu đường ống rung, dây điện càng cần được cố định chắc để tránh đứt ngầm hoặc tiếp xúc kém.
Bố trí van khóa tay để bảo trì
Trên tuyến ống phức tạp có nhiều co, cút, việc tháo van khi có sự cố sẽ khó hơn. Vì vậy, nên có van khóa tay trước và sau van điện từ để cô lập đoạn ống khi cần bảo dưỡng.
Van khóa tay giúp:
- Tháo van điện từ dễ hơn.
- Vệ sinh bộ lọc nhanh hơn.
- Xả áp an toàn.
- Không phải dừng toàn bộ tuyến ống.
- Kiểm tra rò rỉ sau khi lắp lại.
- Thay coil, màng hoặc phụ kiện thuận tiện hơn.
- Giảm thời gian dừng hệ thống.
Đây là chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng trong nhà máy vận hành liên tục.
Bảo dưỡng van trên tuyến ống nhiều co, cút
Van lắp trên tuyến ống nhiều co, cút nên được kiểm tra định kỳ vì dễ chịu ảnh hưởng bởi rung, cặn và xung áp.
Các công việc nên thực hiện gồm:
- Vệ sinh bộ lọc trước van.
- Kiểm tra rò nước tại đầu nối.
- Kiểm tra giá đỡ đường ống.
- Kiểm tra van có đóng kín không.
- Kiểm tra lưu lượng sau van.
- Kiểm tra áp suất trước và sau van.
- Kiểm tra tiếng đập khi van đóng.
- Kiểm tra giắc điện và dây dẫn.
- Đo điện áp cấp cho coil.
- Vệ sinh lõi từ nếu van mở chậm.
- Kiểm tra màng và gioăng nếu van rò.
- Xả khí hoặc xả cặn tại các điểm phù hợp.
Nếu van thường xuyên lỗi, cần xem lại bố trí đường ống, không chỉ kiểm tra riêng van.
Những sai lầm cần tránh
Một số lỗi bố trí có thể làm van ODE hoạt động kém ổn định trên tuyến ống nhiều co, cút.
Cần tránh:
- Lắp van ngay sát sau cút 90 độ.
- Đặt van giữa hai co quá gần nhau.
- Không có bộ lọc trước van.
- Không có đoạn ống thẳng nếu vẫn còn không gian.
- Không kiểm tra áp suất tại vị trí lắp.
- Chọn van chỉ theo kích thước ren.
- Bỏ qua chênh áp tối thiểu.
- Không cố định đường ống.
- Để thân van chịu lực kéo lệch.
- Không xử lý tiếng búa nước.
- Lắp sai chiều dòng chảy.
- Lắp van ở vị trí khó tháo bảo dưỡng.
Thông tin cần cung cấp khi chọn van ODE
Để chọn và bố trí đúng van điện từ ODE trên tuyến ống có nhiều co, cút, người mua nên chuẩn bị các thông tin sau:
- Môi chất là nước, khí, hơi hay chất lỏng khác.
- Áp suất tại vị trí lắp van.
- Áp suất sau van.
- Lưu lượng yêu cầu.
- Kích thước đường ống.
- Số lượng co, cút gần vị trí lắp.
- Van lắp gần bơm hay xa bơm.
- Có bộ lọc trước van không.
- Có tiếng đập khi đóng van không.
- Tuyến ống có rung không.
- Van thường đóng hay thường mở.
- Điện áp coil.
- Nguồn AC hay DC.
- Nhiệt độ môi chất.
- Nước có cặn hay không.
- Cần thân đồng hay inox.
Kết luận
Van điện từ ODE lắp trên tuyến ống có nhiều điểm co, cút cần được bố trí ở đoạn ống ổn định, tránh lắp sát ngay sau co cút, có bộ lọc trước van, có van khóa tay để bảo trì và kiểm tra kỹ áp suất, lưu lượng, chênh áp thực tế. Đồng thời cần cố định đường ống chắc chắn, chống rung, chống xung áp và lắp đúng chiều dòng chảy trên thân van.
Với các tuyến ống có nhiều co, cút, bơm tăng áp, áp suất dao động hoặc dễ phát sinh búa nước khi van đóng mở, người dùng có thể tham khảo nhóm Van áp cao để chọn dòng van ODE phù hợp hơn với điều kiện làm việc. Khi chọn vẫn cần đối chiếu đúng áp suất thực tế, lưu lượng, nhiệt độ, vật liệu gioăng và điện áp coil.
